Kim są strzelcy podhalańscy?
Strzelcy podhalańscy, znani również jako podhalańczycy, to tradycyjna nazwa polskich oddziałów piechoty górskiej, których historia sięga początków XX wieku. Ich unikalne dziedzictwo wojskowe jest nierozerwalnie związane z terenem Podhala i specyfiką działań w warunkach górskich. Od samego początku formowania tych elitarnych jednostek, kładziono nacisk na wyszkolenie bojowe przystosowane do trudnych warunków terenowych, co odróżniało ich od standardowych oddziałów piechoty. Podhalańczycy stali się symbolem odwagi, determinacji i mistrzostwa w sztuce wojennej prowadzonej w trudnym, górzystym terenie.
Historia i tradycje polskich jednostek górskich
Historia polskich jednostek górskich jest bogata i pełna chlubnych momentów. Już w latach 1918–1939 istniało aż sześć pułków strzelców podhalańskich, które aktywnie brały udział w kluczowych wydarzeniach dla niepodległej Polski, w tym w wojnie polsko-bolszewickiej oraz obronie kraju we wrześniu 1939 roku. W obliczu II wojny światowej tradycje te były kontynuowane – sformowano Samodzielną Brygadę Strzelców Podhalańskich, Batalion Strzelców Podhalańskich oraz pułki Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, które walczyły zarówno w Polskim Państwie Podziemnym, jak i na zagranicznych frontach, udowadniając swoje niezłomne poświęcenie.
Symbole i umundurowanie: kapelusz góralski i szarotka
Charakterystycznym elementem umundurowania strzelców podhalańskich od zawsze były długie peleryny oraz kłobuki, czyli tradycyjne kapelusze góralskie. Te elementy nie tylko stanowiły ozdobę, ale miały również praktyczne zastosowanie w górskim klimacie. W 1919 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził oficjalne odznaki dla pułków strzelców podhalańskich, w tym właśnie kapelusz góralski. Obecnie, jako symbol, strzelcy podhalańscy noszą szarotkę alpejską, umieszczaną na swoim umundurowaniu, co podkreśla ich związek z górami. Warto również wspomnieć o swastyce podhalańskiej, znanej jako „niespodziany krzyżyk”, która jest prasłowiańskim symbolem pomyślności i powodzenia w walce, odmiennym od symbolu nazistowskiego.
Formowanie i kluczowe postaci
Generał Andrzej Galica i pierwsze pułki
Kluczową postacią w formowaniu i pielęgnowaniu tradycji wojsk górskich był generał Andrzej Galica. Jego zaangażowanie i wizja miały fundamentalne znaczenie dla powstania pierwszych polskich pułków strzelców podhalańskich. To dzięki jego wysiłkom i determinacji udało się stworzyć jednostki wyspecjalizowane w działaniach górskich, które szybko stały się ważnym elementem sił zbrojnych II Rzeczypospolitej. Generał Galica odegrał nieocenioną rolę w budowaniu tożsamości i ducha bojowego podhalańczyków, kładąc podwaliny pod ich przyszłe sukcesy i legendę.
Wojenne losy i kontynuacja tradycji
Wojenne losy strzelców podhalańskich obfitują w heroiczne epizody. Przedwojenne pułki podhalańskie z powodzeniem uczestniczyły w obronie kraju w 1939 roku, a ich waleczność była znana na wielu frontach. Tradycje tych elitarnych jednostek górskich były kontynuowane z wielką odwagą w czasie II wojny światowej. Powstały wówczas kolejne formacje, takie jak Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich, Batalion Strzelców Podhalańskich oraz pułki Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej. Te jednostki walczyły zaciekle, zarówno w ramach Polskiego Państwa Podziemnego, jak i na frontach poza granicami kraju, zachowując i rozwijając dziedzictwo podhalańczyków.
Współczesna 21 Brygada Strzelców Podhalańskich
Powrót tradycji i struktura organizacyjna
Dziedzictwo tradycji oddziałów podhalańskich jest żywe do dziś, a jego kontynuatorem od 1993 roku jest 21 Brygada Strzelców Podhalańskich. Sformowana na bazie 5 Pułku Strzelców Podhalańskich, brygada ta przejęła bogate tradycje wielu jednostek górskich, w tym Drużyn Podhalańskich, Brygady Górskiej i Dywizji Piechoty Górskiej z okresu międzywojennego. Święto brygady obchodzone jest uroczyście 26 maja, a jej patronem jest generał brygady Mieczysław Boruta-Spiechowicz. Obecna struktura 21 Brygady Strzelców Podhalańskich jest nowoczesna i obejmuje m.in. bataliony strzelców podhalańskich, batalion dowodzenia, batalion logistyczny oraz dywizjony artylerii, co świadczy o wszechstronnym przygotowaniu do realizacji różnorodnych zadań.
Uzbrojenie i wyszkolenie podhalańczyków
Współczesne 21 Brygada Strzelców Podhalańskich jest doskonale wyposażona i wyszkolona, aby skutecznie działać w każdym terenie, ze szczególnym uwzględnieniem warunków górskich. Na uzbrojeniu brygady znajdują się nowoczesne pojazdy, takie jak BWP-1 i Kołowe Transportery Opancerzone Rosomak, a także zaawansowane systemy artyleryjskie, w tym moździerze samobieżne RAK oraz armato-haubice Krab i K9. Podhalańczycy przechodzą rygorystyczne szkolenie, które obejmuje nie tylko trening w Polsce, ale również za granicą. Żołnierze 21 BSP doskonalili swoje umiejętności m.in. w Norwegii, Alpach Francuskich, Niemczech, Austrii, Szwajcarii, Włoszech, Słowacji, Ukrainie, Uzbekistanie i Wielkiej Brytanii, co potwierdza ich wysoki poziom gotowości bojowej i międzynarodowe doświadczenie.
Nowy Targ i więź z górami
Nowy Targ odgrywa szczególną rolę w historii wojsk podhalańskich, będąc miastem o głębokich i nierozerwalnych związkach z tymi elitarnymi jednostkami. Już w 1913 roku utworzono tutaj Związek Drużyn Podhalańskich, co zapoczątkowało długą tradycję szkolenia i pielęgnowania ducha wojsk górskich w tym regionie. Ta historyczna więź sprawia, że Nowy Targ jest nie tylko świadkiem, ale i aktywnym uczestnikiem pielęgnowania dziedzictwa strzelców podhalańskich. Mieszkańcy miasta i regionu często utożsamiają się z tradycjami podhalańczyków, co buduje silne poczucie wspólnoty i dumy z lokalnej historii wojskowej.